عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
232
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
القرآن الكريم » ارزندهترين آثار كاشاني دانست كه نه آثاري را كه پيش از اين دو ودر همين راستا پديد آمده بودند ، مىتوان با آن مقايسه نمود ونه ديگر كتبي كه پس از اين دو فرآهم آمد را مىتوان در أفق اين دو دانست . پيشينه وسبب اصطلاحات نگارى در ميان خانقاهيان « بدان أسعدك اللّه كي مر أهل هر صنعتى را وأرباب هر معاملتى را با يكديگر اندر جريان اسرار خود عبارات است وكلمات كي بجز ايشان معنى آن نداند . . . پس اين طايفه را نيز ألفاظ موضوعست مر كمون وظهور سخن خود را تا اندر طريقت خود بدان تصرّف كنند وآن را كه خواهند باز نمايند واز آنك خواهند بپوشانند » « 1 » . اين عبارات هجويرى نشانگر يكى از دغدغههاى خاطر مشايخ است كه همواره با مشخص نبودن مفاهيم ألفاظ واصطلاحات خاصّشان براي آنان كه از بيرون دنياي صوفيان ، به نوشتههاى آنان مىنگريستند ، روبرو بودهاند . اين ناآگاهى از معاني خاص ألفاظ آنان ووجوه گوناگون آن ، نه تنها درك پيام صوفيان - كه در گفتار ونوشتار آنان جلوه مىنمود - را براي ديگران دشوار وحتّى غير ممكن مىساخت ، كه گاهگاه به نقار ميان خود مشايخ نيز دامن مىزد . از اين رو شمارى از اينان ، يا تنها براي توضيح اصطلاحات استعارى وغير استعارى صوفيان ، « 2 » آثاري پديد آوردند ويا در ميانهء ديگر كتبشان گزارشى دربارهء شمارى از اين اصطلاحات پرداختند . باب دوّم « الرّسالة » كه با عنوان « باب في تفسير ألفاظ تدور بين هذه الطّائفة » نگاشته شده « 3 » ونيز بخشي از كشف المحجوب « 4 » واللّمع في التّصوف « 5 » كه به گزارش معاني اصطلاحات خاص خانقاهيان اختصاص دارد ، در همين راستا پديد آمدهاند . امّا پيش از كاشاني ، مهمترين اثرى كه در اين زمينه باستقلال پرداخته شده بود
--> ( 1 ) . بنگريد : كشف المحجوب ص 479 . ( 2 ) . توضيح اين دو قسم از اصطلاحات را بنگريد : مقدمه أستاذ نجيب مايل هروى بر رشف الالحاظ في كشف الالفاظ ص 20 . ( 3 ) . بنگريد : الرسالة القشيريه ص 121 . ( 4 ) . بنگريد : كشف المحجوب ، « كشف الحجاب العاشر في بيان منطقهم وحدود ألفاظهم وحقايق معانيهم » . ص 479 . ( 5 ) . بنگريد : اللمع في التصوّف ص 41 .